{"id":673,"date":"2025-12-02T09:09:01","date_gmt":"2025-12-02T08:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/?p=673"},"modified":"2025-12-02T09:23:45","modified_gmt":"2025-12-02T08:23:45","slug":"dokument-krolewski-z-1593-r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/2025\/12\/02\/dokument-krolewski-z-1593-r\/","title":{"rendered":"Dokument kr\u00f3lewski z 1593 r."},"content":{"rendered":"\n

Dokument kr\u00f3lewski z 1593 r. zosta\u0142 ofiarowany do zbior\u00f3w muzeum w tym roku (2025). Jest to polecenie kr\u00f3la Zygmunta III Wazy wydane staro\u015bcie sandomierskiemu Hieronimowi Miel\u0119ckiemu herbu Gryf w sprawie naprawy mur\u00f3w kr\u00f3lewskich w S\u0142awog\u00f3rze, Cmolasie, Komorowie i Trz\u0119s\u00f3wce. \u201eActorami\u201d opisywanego w dokumencie wydarzenia s\u0105 zasadniczo dwie osoby. Kr\u00f3l Zygmunt III Waza (1566\u20131632 i od 1587 kr\u00f3l Polski), kt\u00f3rego podpis znajdujemy pod tekstem po lewej stronie, a piecz\u0119\u0107 po stronie prawej dokumentu. Drugim jest Hieronim Miel\u0119cki (1545\u20131596), to od jego rodu pochodzi nazwa miasta Mielec, rotmistrz, starosta, kasztelan, ale i s\u0119dzia oraz pose\u0142 w tamtym okresie. Znamy oczywi\u015bcie wizerunek naszego wspomnianego kr\u00f3la (fot. 1.), ale i wizerunek Miel\u0119ckiego zachowa\u0142 si\u0119 w polskich anna\u0142ach (fot. 2.). Przybli\u017ca nam to opisywany dokument, kt\u00f3ry staje si\u0119 nam bli\u017cszy. W dokumencie pojawia si\u0119 te\u017c trzecia osoba, sekretarz kr\u00f3lewski Pawe\u0142 Koszutcki, kt\u00f3rego podpis odnajdujemy r\u00f3wnie\u017c po prawej stronie dokumentu. To on stworzy\u0142 dokument, ale jego konterfekt nie zachowa\u0142 si\u0119 do naszych czas\u00f3w, lub pozostaje nierozpoznany. Wiemy tylko, \u017ce piecz\u0119towa\u0142 si\u0119 herbem Leszczyc oraz, \u017ce w latach 1591\u20131598 by\u0142 sekretarzem kr\u00f3lewskim i pisarzem Metryki Koronnej, kancelarii mniejszej, gdzie powsta\u0142 opisywany dokument. U kresu \u017cycia by\u0142 te\u017c pos\u0142em na sejm z wojew\u00f3dztwa pozna\u0144skiego. Zmar\u0142 w 1609 r.<\/p>\n\n\n\n

Dokument jest zapisany r\u0119cznie po \u0142acinie, atramentem metalogalusowym na papierze czerpanym. Widoczne jest tzw. \u017ceberkowanie, czyli \u015blady sita, na kt\u00f3rym papier czerpano. Dokument nie jest kompletny, brakuje mu g\u00f3rnej \u00bc powierzchni, gdzie zapisana by\u0142a zapewne intytulacja. Zachowa\u0142a si\u0119 natomiast w dobrym stanie piecz\u0119\u0107 kr\u00f3lewska. Jest to piecz\u0119\u0107 woskowa pokryta czworok\u0105tem papierowym z zagi\u0119tymi rogami, czyli tzw. kustodi\u0105 (ochron\u0105). W ten spos\u00f3b, czyli w wosku pokrytym kustodi\u0105, wyciskano piecz\u0119ci na dokumentach powszechniejszych, zachowuj\u0105c lak do dokument\u00f3w znaczniejszej wagi. By podnie\u015b\u0107 wag\u0119 piecz\u0119ci woskowej, niekiedy barwiono wosk cynobrem na czerwono tak, by \u201eudawa\u0142a\u201d lakow\u0105. Pozosta\u0142o\u015bci takiego barwienia odnajdujemy w naszym przypadku. Pi\u0119ciopolowa tarcza herbu w\u0142adcy zwie\u0144czona jest koron\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105. Piecz\u0119\u0107 ma w polu \u015brodkowym Snopek \u2013 herb Waz\u00f3w. W tarczy piecz\u0119ci, w pierwszym i czwartym polu jest orze\u0142 polski, w drugim i trzecim polu Pogo\u0144 Litewska. Tarcz\u0119 podtrzymuj\u0105 z obu stron anio\u0142y. Na zewn\u0105trz dooko\u0142a tarczy odczytujemy jeden wiersz napisu: SIGISMVNDVS III DG * REX * POLONIAE * MAGNVS * DVX * LITVANIAE * RVSSIAE * PRVSSIAE * MASOVIAE || SAMOGITIAE * KIOVIAE * VOLONIAE LIVONIAEQVE + ETC + NEC * NON * SVECOR : GOT : VAN : HAERED : REX \u2022 ETC.<\/p>\n\n\n\n

Stan zachowania dokumentu by\u0142 bardzo z\u0142y. Jak wspomniano, brakowa\u0142o znacznego fragmentu ca\u0142o\u015bci (fot. 3.), pozosta\u0142e fragmenty by\u0142y rozcz\u0142onkowane, silnie pogniecione, znacznie zabrudzone z obszernymi widocznymi zaciekami (fot. 4.). W wielu miejscach wyst\u0119powa\u0142y braki miejscowe. Struktura papieru w wielu miejscach by\u0142a g\u0142\u0119boko os\u0142abiona. W miar\u0119 prawid\u0142owe pozostawa\u0142o tylko nasycenie zapisu atramentowego. W dobrym stanie, jak wspomniano, pozosta\u0142a piecz\u0119\u0107 kr\u00f3lewska (fot. 5.).<\/p>\n\n\n\n

W procesie konserwacji dokument\u00f3w z brakuj\u0105cymi obszernymi zapisanymi fragmentami, standardowo nie zak\u0142ada si\u0119 ich rekonstrukcji. Proces konserwacji dokumentu by\u0142 nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\n\n\n\n

Przeprowadzono pr\u00f3by na czynne grzyby (wynik negatywny) i pr\u00f3b\u0119 odporno\u015bci atramentu na wod\u0119 (wynik pozytywny). Wszystkie fragmenty dokumentu czyszczono mechanicznie g\u0105beczkami Wallmaster i gumkami w bloku. Nast\u0119pnie rozprostowano zagniecenia papieru, a zw\u0142aszcza naro\u017cniki, delikatnie zwil\u017caj\u0105c linie zagi\u0119\u0107. Zaciek w dolnym obszarze dokumentu poddano miejscowej k\u0105pieli, kt\u00f3r\u0105 wykonano nanosz\u0105c niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 wody na przebarwione miejsca, a nast\u0119pnie ods\u0105czaj\u0105c nadmiar wilgoci bibu\u0142\u0105 filtracyjn\u0105. Poddane dzia\u0142aniu wody niewielkie fragmenty przeklejano nast\u0119pnie \u017celatyn\u0105 fotograficzn\u0105. Przedarcia sklejano bibu\u0142k\u0105 japo\u0144sk\u0105 i bibu\u0142k\u0105 aktywowan\u0105 \u017celatyn\u0105. Scalanie dokumentu poprzedza\u0142o dok\u0142adne dopasowanie fragment\u00f3w wykonywane zgodnie z odczytem poszczeg\u00f3lnych liter zachowanych wers\u00f3w zapis\u00f3w \u0142aci\u0144skich (fot. 6.). Pozosta\u0142e du\u017ce ubytki uzupe\u0142niono mas\u0105 papierow\u0105 specjalnie wykonan\u0105 w tym celu z zachowaniem mo\u017cliwego koloru i faktury dokumentu. Arkusiki masy papierowej wklejano klejem \u2013 metyloceluloz\u0105. Pracowano przede wszystkim na pod\u015bwietlonym stole konserwatorskim (fot.7. i 8.). Ca\u0142y czas prowadzono proces utrzymania dokumentu w formie wyr\u00f3wnanej i g\u0142adkiej, naprawiane miejsca umieszczano pod niewielkim obci\u0105\u017ceniem do momentu wyschni\u0119cia kleju. Wykonano dokumentacj\u0119 obiektu i etap\u00f3w jego konserwacji, \u0142\u0105cznie z widokiem uko\u0144czonej pracy (fot.9.  i 10.).<\/p>\n\n\n\n

Na opisywanym dokumencie, zapisanym na papierze czerpanym, nie odnaleziono tzw. filigranu, czyli znaku producenta papieru. Szkoda, bo obszerny katalog takich znak\u00f3w istnieje i wskaza\u0142by nam miejsce powstania papieru. Mo\u017cliwe, \u017ce znak taki by\u0142 na utraconym fragmencie dokumentu. Zabytki z papieru czerpanego (dokumenty) przechowuje si\u0119 w kopertach wykonanych z papieru bezkwasowego w pozycji p\u0142askiej. Konserwacj\u0119 wykona\u0142a adiunkta konserwatorska Dzia\u0142u Konserwacji Zabytk\u00f3w Muzeum Podlaskiego w Bia\u0142ymstoku Ewa Siemieniako w pa\u017adzierniku 2025 r.<\/p>\n\n\n\n

                                                                                                                                  JS<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
1<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
2<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
3<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
4<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
5<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
6<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
7<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
8<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
9<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\"\"
10<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dokument kr\u00f3lewski z 1593 r. zosta\u0142 ofiarowany do zbior\u00f3w muzeum w tym roku (2025). Jest to polecenie kr\u00f3la Zygmunta III Wazy wydane staro\u015bcie sandomierskiemu Hieronimowi Miel\u0119ckiemu herbu Gryf w sprawie naprawy mur\u00f3w kr\u00f3lewskich w S\u0142awog\u00f3rze, Cmolasie, Komorowie i Trz\u0119s\u00f3wce. \u201eActorami\u201d opisywanego w dokumencie wydarzenia s\u0105 zasadniczo dwie osoby. Kr\u00f3l Zygmunt III Waza (1566\u20131632 i od… Czytaj dalej »Dokument kr\u00f3lewski z 1593 r.<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":684,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"[\"tags\",\"content\"]","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-673","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-konserwacja"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=673"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":691,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/673\/revisions\/691"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/684"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/konserwacja.muzeum.bialystok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}